Tamén este verán pasará

Aquí non fechamos por vacacións de agosto, senón por preguiza. Disque se repites as mesmas rutinas a diario o tempo pasa máis rápido, e o certo é que este verán foi coma unha bala. Tiña mentes de actualizar máis o blogue (como sempre), mesmo proxectara xa varias entradas mentalmente, pero sempre volvo defraudar as dúas ou tres lectoras que aínda teño; "sempre me matan", como diría o autor. Agora, tarde, mal e arrastro, sairei como poida do paso con algo parecido ao que fai o meu amigo Manolo do Río no seu blogue, cando, ao rematar cada mes (el si, puntualmente), pon unha listaxe do que foi lendo. Fágoo para deixar constancia do máis produtivo (fóra do coidado de Lucía) que fixen este verán: ler. As horas máis propicias están a ser as de despois da media noite, ás veces ata as tres ou catro da mañá, na cama, coa mortecina luz da lámpada, mentres Eva e a nena dormen. Son as horas de máis calma durante o día.

Déitome tardísimo porque agardo a que Lucía estea verdadeiramente durmida mentres vexo a televisión. Despois, de luns a xoves, gústame ver os concertos de jazz dos festivais que botan na segunda canle da TVE. Ás veces xa comezo a ler mentres escoito a música de fondo. Pero onde máis leo é na cama. Durante o resto do día máis ben miro de pasada os xornais nas cafetarías. 

O malo de deitarse tan tarde é cando o insomnio me fai madrugar máis do querido; como contrapartida, é frecuente que aproveite as noites en vela para actualizar este blogue, como estou a facer agora.

A continuación vai o lido no mes de xullo (acompaño cada título dun breve comentario explicando algunhas circunstancias, ben sobre o contido ben sobre o que me levou a esa lectura):

La nueva educación, César Bona. O día 28 de xuño, ao vir do xantar de fin de curso, merqueino no Eroski da Barquiña. O autor é un FAMOSO e EXITOSO mestre. Deume un arrebato pedagóxico  de última hora, un canto de cisne antes de deixar atrás (outra vez) o instituto Virxe do Mar. 

Los placeres y los días, Francisco Umbral. Xa me gustaba a prosa de Umbral, pero quedei definitivamente convencido, hai poucos anos,con Mortal y rosa. No que lin agora, editado con motivo do premio Cervantes, ofrécese unha selección dos artigos de El Mundo do ano 2000. Non me digades que non vale a pena algo así: 

"Llego a un pueblo y me ofrecen cerdo y es como si me ofrecieran, con el vino tinto, los restos de aquel hermano listo que marchó a estudiar a la ciudad:

-Se nos murió de tantos libros.

-Claro, claro.

Pero todos sabemos y callamos del cuchillo que le metieron procurando "no hacer mierda", como dicen ellos". ("El cerdo intelectual".) Ademais da frase chispeante, Umbral regálame grandes momentos de humor (talvez) involuntario.

Matrioskas, Gabriel G. Esteves. Coñezo a Gabriel desde os anos da carreira. A súa novela é un canto de amor a Compostela, a cidade que o acolleu. Xa pasou unha década desde a redacción pero aínda se publicou hai uns meses. 

También esto pasará, Milena Busquets. Esta novela arrasou hai un par de anos na feira de Frankfurt. Ten algo de autobiográfica, cando trata o dó pola morte da nai, a editora Esther Tusquets. 

Buenos días, tristeza, Françoise Sagan. Unha das lecturas pendentes hai xa moito tempo. Lina xusto despois do de M. Busquets porque a crítica citaba a F. Sagan como unha das súas influencias.

Tres minutos no aire, Miguel Anxo Murado. Este é o escritor galego que máis sigo e admiro desde hai varios anos. Aquí recóllense colaboracións radiofónicas (de aí o título) do castrado Diario Cultural da Radio Galega. Sigo agardando cada domingo para ler a contraportada de La Voz de Galicia co artigo de Murado, que é un gran xornalista. Grazas a unha amiga común, Mónica Baleirón (que lle axuda na revisión lingüística dos libros), puiden coñecelo e tomar un café con el. 

Poden parecer bastantes lecturas, mais hai que ter en conta que adoito escapar dos volumes grosos. E tamén reparariades en que Manolo do Río le cousas moito máis complicadas. 

No que vai de agosto: Tus pasos en la escalera, que é a última novela de Antonio Muñoz Molina; 

A lenda do santo bebedor, de Joseph Roth, que vai gañando a miña inmensa devoción libro a libro; rematei (deixárao a medias o verán pasado) Últimas noticias de la escritura, de Sergio Chejfec, libriño que contén un sesudo e traballado ensaio despois dunhas páxinas iniciais que me fixeran prever, equivocadamente, unha lectura máis leve. Agora xa me faltan poucas páxinas de Cosas que los nietos deberían saber, do músico Mark Oliver Everett, e mais de Menos joven (El peinado de Calígula), de Rubén Martín Giráldez, novela da que vos darei máis detalles nunha entrada vindeira. 

De por parte, tamén vou petiscando nalgunha páxina de poesía ou así, cando teño menos tempo ou menos gana de textos longos. Aquí tedes unha imaxe recente da mesa de noite:

Os artigos e pequenos ensaios de Vila-Matas xa os empezara cando naceu Lucía. Despois de ver por enésima vez a entrevista de Dragó a Panero quixen reler algúns poemas. Herbert é unha das últimas descubertas, tamén o merquei o ano pasado, uns días antes de que nacese a nena, e teño aínda pendente o derradeiro relato, que lle dá título ao libro: "Tráiganme la cabeza de Quentin Tarantino" (por certo, haberá que volver ao cinema estes días). O que está revirado é Partidarios de la felicidad, unha antoloxía da xeración catalá dos cincuenta; deixeillo a unha alumna e aproveitei para reler cousas soltas de Gil de Biedma. O susodito volume con artigos de Umbral (tamén falei dúas liñas arriba do cine e non podo evitar lembrar agora o porteiro do Valle-Inclán) ten por riba unha antoloxía de poemas de Machado que merquei en Noia hai xa moitos anos, nun posto das festas de San Bartolomeu, que comezan mañá unha nova edición. Aproveitade as festas que quedan do verán, pois tamén isto pasará.

Catro anos de felicidade

 De las estrellas que admiré, mojadas

por ríos y rocíos diferentes,

yo no escogí sino la que yo amaba

y desde entonces duermo con la noche.

Pablo Neruda

Cando teño insomnio acórdome do meu amigo Mario. Como tantas outras cousas que compartimos, ambos combatemos esa noite de arañas brancas que habita na noite co mesmo remedio: un libro predilecto. Deste xeito facemos da necesidade de durmir virtude, e ábrese unha imprevista oportunidade de gozar da lectura.

Mais desta vez non fago así. En vez dun libro abrín o portátil. A voz encadernada de Mircea Cărtărescu repousa nunha esquina da mesa da cociña. Na esquina oposta eu redacto isto. Moitos anos atrás el empezou a escribir o seu longo poema Levantul ("O Levante") na mesa da cociña: "e eu era un amargado profesor nunha escola pública ao fondo de Colentina, recén casado e cunha nena recén nacida no carricoche. Así que comecei O Levante nunha esquina da mesa da cociña cuberta cun mantel de hule; escribía a máquina cunha man e coa outra movía o carricoche polo sucio sintasol da cociña". Involuntariamente emulo a situación (con hule, mais sen o deprimente sintasol; tamén sen filla, e coa miña vella máquina de escribir xa gardada para sempre) coa amarga certeza de que nunca serei quen de escribir como el o fai. Algún día tereime que preguntar que lía antes de ler a Mircea Cărtărescu.

Mario xa me advertiu que desde que naceu a súa filla (hai xa tres anos!) apenas pode ler. Dada a situación, imaxino que o insomnio será agora máis ben provocado do que espontáneo. Nos últimos tempos a vida cambiounos moito aos dous, meu amigo vello. Claro que se eu non leo tanto como antes é só por ser tan can.

O insomnio prendeu en min pouco despois das cinco da mañá. Antes de tomar a determinación de erguerme, e de coller o libro (antes de que as cousas se torcesen e eu acabase aquí escribindo), as arañas brancas tecíanme nos ollos imaxes da tea inmóbil dos meus soños. Deixei durmir a Eva e deixeime atrapar nesa tea, coa esperanza de poder librarme do texto. E vivir para contalo.

Mentres redacto estas liñas, a estas horas da alborada, hai xusto catro anos, en Moaña, poñiamos fin á celebración da voda de Vítor e Andrea. Vítor foi das primeiras persoas que coñecín en Filoloxía, tal como relatei no discurso lido na cerimonia; empezaba así:

"Eu non sei moito sobre o amor, apenas sei que nos aparva e nos fai felices ou nos fai desgraciados.

Eu non sei moito sobre o amor, e iso que tivemos que estudalo a fondo. Conocín a Vítor nesa mili con pouca instrución e moitas manobras que se chama carreira, onde fixemos os amigos que antano se facían no exército. Non tivemos arrestos pero collemos algúns vicios, como o de intercambiar boas lecturas, unha adicción que nin eu nin Vítor conseguimos superar. Non sei se el lembra o arduo traballo que fixemos buscando enumeracións nas putas cantigas medievais; Vítor foi listo e escolleu as Cantigas de Amigo, a min tocáronme as de Santa María, e repartimos á metade as de Amor; por iso digo que estudamos o amor a fondo. (...)".

Escribino nun tempo récord (para min), dous folios en pouco máis dunha hora, o tempo que faltaba antes de marchar para Moaña. Sempre deixo todo para o último día.

Relelo agora lévame aos anos compartidos con Vítor, cando eu pasaba poemas a limpo na miña vella máquina de escribir, absolutamente seguro de que nunca na vida ía escribir con computadora (pobre de min, ignoraba que ía tardar pouco en utilizala, por imperativos laborais; mais podo dicir, non sei se con orgullo, que aprendín a manexar unha computadora, e un teléfono móbil, cando xa tiña vinte e tres anos feitos, o cal me facía levar polo menos uns cinco anos de retraso con respecto á miña xeración). Comecei a carreira no século XX e remateina no século XXI, literalmente.

A pesar das présas coas que o redactei, aquel foi un discurso bastante celebrado polos convidados. O tipo triste e cincento que eu era converteuse por un día no poeta con zapatos de cristal. Era "o colega escritor do Vítor". Todo o mundo quería vir saudarme para darme os parabéns. Todo o mundo quería tomar unha copa comigo. Todo o mundo quería fotografiarme. Todo o mundo me solicitaba amizade no Facebook. Mais a normalidade non tardou en regresar. Aínda que xa non volvería ser tan triste nin tan cincento.

   Que atenderá todo o mundo? 

De quen son eses zapatos de cristal?

Na mañá do 12 de agosto de 2012, sen gana de durmir, acabei deambulando polos bares do porto de Moaña. De vez en cando achegábame a visitar o mar de Vigo, o mar maior dos poetas do ano mil douscentos e pico. Intercambiaba co mar cromos da miña xuventude (isto é un verso, modificado, dun poeta moi novo que coñecín en Compostela, e non volvín saber del, cando aínda utilizaba a miña máquina de escribir). Lembro a sensación de irrealidade ofrecida pola cidade de Vigo, tan preto, entre a calima. Semellaba que estirando o brazo podería tocar as fauces dos altos edificios. O mar ofrecíame a estúpida acuarela dos meus soños. Aquela mañá experimentei, como diría Vítor, unha epifanía. Quentaba o sol, que fixera eu da vida?

Pola tarde, xa na casa de meus pais, estes faláronme dunha rapaza; a filla dunha amiga deles que eu non coñecía. Precisamente viñan de visitala. Miña nai, traballando duramente contra a miña solteiría, tamén lle falara de min á rapaza. Díxolle que me buscase no Facebook, que eu perdía moito o tempo por alí.

Entón, o día 13 de agosto, cando me conectei, xa diluídas as peticións de amizade da xente da voda, vin a solicitude de Eva. Tiven o presentimento de que era a moza da que me falaran meus pais. E era. Comezamos a chatear e fomos construíndo o palacio da noite, unha burbulla de aire onde vivir para sempre. Usamos as palabras como bálsamo. E quixemos coñecernos. Aos poucos días iniciamos a relación que dura ata hoxe. Catro anos de felicidade, empañada por veces polos golpes da vida, mais felicidade á fin e ao cabo. A araña do pasado atrápame na rede de Filoloxía, naquela clase remota (a memoria de Vítor non me deixará mentir) na que Xesús Alonso Montero, coma quen di noso avó, nos deu un consello: "Aproveiten a felicidade, porque é breve; nin sequera existe, o que hai son intres de felicidade, e teñen que aproveitalos". Eu deixeime guiar por el. Sigo sen saber moito sobre o amor, mais agora si o coñezo, sen necesidade de estudalo a fondo. Tiña razón unha veciña de Eva, cando me dixo: "Non creo que haxa outra rapaza tan guapa nin tan boa coma ela en todo o concello de Rois". Desde logo, xa é moito máis do que podería ofrecer eu.

A banda sonora ideal desta entrada sería a canción "Testimonio", de Juan Luis Guerra: "No necesito pastillas para dormir/ si estás conmigo/ todos los sueños florecen/ cuando me hablas al oído". Despois de todo, o insomnio é un incidente sen importancia. Considerádeo unha pequena discusión de parella. De por parte, permitiume escribir este regalo cativo para a quen tanto lle debo, e publicalo exactamente catro anos despois de que o cruce dos nosos camiños comezase a tecerse na arañeira virtual (de onde só se liberan os amores valentes).

Estando con Eva, todas as noites durmo coa noite. 

Hoxe non me podo erguer

Eran as 9:30 h. da mañá cando Xesús Mato me chamou por teléfono
Quedara con el a esa mesma hora na Serra de Outes
Para indicarlles aos operarios do Concello onde queriamos montar o palco
Onde o 10 de xullo ían recitar ou tocar os participantes do III Encontro de poetas
En lingua galega
Eran as 9:30 h. e eu tiña que estar na Serra
Estaba na cama durmindo profundamente
O sono que non puidera durmir até cerca das 7:00 h. por culpa do RUÍDO
Das orquestras

Iso aconteceume onte. Despois o resto do día foi ben, en realidade moi ben. E iso que apenas durmira. Mentres me duchaba, tentando desfacer a máscara de sono, imaxinei este haiku:

Festa en Negreira

París e Panorama

Noite sen durmir

Por sorte, as orquestras do segundo día non eran tan barullentas e puiden durmir máis ou menos ben (tamén axudou o cansazo acumulado, claro). Hoxe rematan, por fin, as festas en Negreira. Será outra noite de maldurmir e mañá volverei madrugar para o encontro dos poetas, pois teño que estar outra vez moi cedo na Serra de Outes para montarmos as mesas e os bancos do xantar. E aguantar todo o día (menos mal que aí vou por gusto). Estou nese estado de cansazo e desorientación que experimentan algúns ramistas e megafesteiros do verán. Tentei rematar (só me faltan trinta páxinas) a novela de Tomás González Ahola, esa desapiadada sátira sobre o mundo das orquestras que sería a banda sonora lectura ideal para estes días de verbena, mais nin gana teño de ler. 

Redelibros Edicións, 2015

Na vila onde vivo háichevos unha perturbadora afección polo RUÍDO. Coido que isto non é exclusivo de aquí, mais é a afección que a min me afecta. Hoxe, a mediodía, senteime nunha terraza co escultor Andrés Barbazán. Conversando e tomando algo tranquilamente. Até que chega a procesión (?) dos camións do San Cristovo. Interminábeis toques de BUCINA un detrás doutro. Admito que ten o seu encanto. 

Agora escribo nunha cafetaría, non en silencio (hai música) mais si en soidade, o cal fai deste intre un anaco de sosego que semella un luxo estraño nunha vila en festas.

Onte baixei á rúa con moita présa
Porque estaba aínda a media hora en coche da Serra de Outes
Agardaban por min e ía chegar moi tarde
Mais de súpeto tiven que parar
Diante do portal vin algo con rabo
Parecía inerte e estaba moi ensanguentado
Era un tampón
Eu douvos os datos
O poema podedes facelo vós.

Sono cinsento

Mentres remoio os versos aínda pouco convincentes (do libro que hai tempo que tiña que estar publicado), vou petiscando relecturas daqueles poemas dos que máis podo aprender. Uns libros van recomendando os outros. Por exemplo, La voz de Ofelia, de Clara Janés, obreira da poesía á que sempre agradezo gratas descubertas, levoume hoxe ao reencontro cun vello amigo, un dos malditos poetas mortos (amigo que, en vida, foi de Clara Janés, tradutora):

Isto fíxome recordar que aínda non colgara os enlaces das últimas columnas no ABC. Pois a que hoxe deixo aquí, publicada a finais de maio, tamén fai no remate unha alusión a Holan, e a outros poetas que me acompañaron nunha noite de insomnio, cos ollos ardendo, repletos de cinsas e de letras:

O insomnio fai brotar imaxes inesperadas que impregnan os pensamentos como manchas de humidade na brancura das paredes. É a única vitoria que nos concede o tempo que pasa mentres dura a falta de sono. Con inmensa vontade de durmir remoio a entrevista televisiva que vin antes de deitarme, a que lle fixeron no programa Nostromo a Antonio Gamoneda. Dicía el que ás veces lle acontece estar esperto e dormente á vez, por exemplo cando le o periódico, lendo así un xornal que non é o que ten diante, o cal lle ten proporcionado experiencias especiais que aproveita para a poesía. Tento aliviar o meu desvelo co orgullo de ser coñecedor desa beizón ou martirio, e querería poder estar agora moneando ata que un libro me caese das mans, convertido o lido nunha outra lectura que non é a contida no papel. Mais non son quen de crear literatura a partir desa experiencia. (Para seguir lendo picar aquí.)

"ya brotan las cifras o cenizas por tu cuerpo"

Josu Landa